Niedoczynność tarczycy – objawy, przyczyny i leczenie

Czynność tarczycy i przysadki są ze sobą ściśle związane ujemnym sprzężeniem zwrotnym, czyli zmniejszone stężenie hormonów tarczycy stymuluje zwiększoną produkcję hormonu przysadki, a duże stężenie hormonów tarczycy hamuje wydzielanie hormonu przysadki. Niedoczynność tarczycy jest zaburzeniem, w którym tarczyca produkuje zbyt małą ilość hormonów w stosunku do potrzeb organizmu.

Spis treści:

1. Niedoczynność tarczycy – jakie są objawy?
2. Rodzaje niedoczynności tarczycy
3. Niedoczynność tarczycy – przyczyny
4. Niedoczynność tarczycy – diagnostyka
5. Czym jest śpiączka hipometaboliczna?
6. Niedoczynność tarczycy – diagnostyka
7. Leczenie niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy jest najczęstszym zaburzeniem czynności tarczycy; występuje u około 5% dorosłych kobiet i u około 1% mężczyzn.

Niedoczynność tarczycy – jakie są objawy?

Objawy niedoczynności tarczycy mogą mieć różne nasilenie, od łagodnego do bardzo ciężkiego. Osoby z łagodną niedoczynnością tarczycy mogą nie zaobserwować żadnych objawów, lecz jeśli problem nie zostanie wykryty i leczony, choroba może podstępnie się rozwijać.

Wyróżnia się dwa typy niedoczynności tarczycy:

• subkliniczną – w badaniach stwierdzamy podwyższone stężenie TSH. Nie stwierdza się typowych objawów, ale mogą występować stany obniżonego nastroju, depresja, a w badaniach pomocniczych – zwiększone stężenia cholesterolu całkowitego i frakcji LDL w osoczu. Ryzyko rozwoju jawnej niedoczynności tarczycy jest 2-krotnie większe, jeżeli zwiększonemu stężeniu TSH towarzyszy zwiększone stężenie przeciwciał anty-TPO;
• jawną – wykazującą całą gamę objawów, z podwyższonym stężeniem TSH i obniżonym FT4, FT3.

Ogólne objawy niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy to stan niedoboru hormonów tarczycy, który przejawia się m.in.:

• przyrostem masy ciała,
• osłabieniem,
• zmęczeniem i sennością,
• zmniejszoną tolerancją wysiłku,
• ogólnym spowolnieniem,
• uczuciem chłodu,
• łatwym marznięciem.

Zmiany skórne:

• skóra sucha, zimna, blada, o żółtawym zabarwieniu;
• zmniejszona potliwość;
• nadmierne rogowacenie naskórka (np. na łokciach);
• obrzęk podskórny (tzw. obrzęk śluzowaty) powodujący pogrubienie rysów twarzy, charakterystyczny obrzęk powiek i rąk;
• włosy suche, łamliwe i przerzedzone, niekiedy wypadanie brwi.

Zmiany w układzie krążenia:

• bradykardia;
• osłabienie tętna;
• ciche tony serca;
• powiększenie sylwetki serca;
• niskie ciśnienie tętnicze (rzadziej nadciśnienie).

Zmiany w układzie oddechowym:

• ochrypły, matowy głos (pogrubienie strun głosowych, powiększenie języka);
• spłycenie i zmniejszenie częstotliwości oddechów;
• objawy nieżytu górnych dróg oddechowych lub w ciężkich przypadkach objawy niewydolności oddechowej.

Zmiany w układzie pokarmowym:

• przewlekłe zaparcia, w ciężkich przypadkach niedrożność jelit;
• wodobrzusze (w zaawansowanej chorobie; zwykle płyn także w jamie osierdzia i jamie opłucnej).

Zmiany w układzie nerwowym:

• mononeuropatie (np. zespół cieśni nadgarstka);
• parestezje;
• osłabienie odruchów, niekiedy osłabienie słuchu.

Zmiany w układzie ruchu:

• zauważalne zmniejszenie siły mięśniowej i łatwa męczliwość;
• spowolnienie ruchowe;
• kurcze mięśni;
• bóle mięśniowe;
• obrzęk stawów, zwłaszcza kolanowych (pogrubienie błony maziowej i wysięk).

Zmiany w układzie moczowym:

• zmniejszone wydalanie wody.

Zmiany w układzie rozrodczym:

• u kobiet zaburzenia miesiączkowania (skrócenie długości cyklu, obfite miesiączki), niepłodność, poronienia;
• u mężczyzn osłabienie libido i niekiedy zaburzenia wzwodu.

Zaburzenia psychiczne:

• zmniejszenie zdolności do skupiania uwagi;
• zaburzenia pamięci;
• subkliniczna lub jawna depresja;
• niestabilność emocjonalna;
• niekiedy objawy choroby afektywnej dwubiegunowej lub psychozy paranoidalnej;
• w skrajnych przypadkach otępienie i śpiączka.

Rodzaje niedoczynności tarczycy

• pierwotna – skutek uszkodzenia miąższu tarczycy. Jej przyczyną może być: przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy (najczęściej choroba Hashimoto), inne zapalenia tarczycy, całkowite lub częściowe wycięcie tarczycy, leczenie radiojodem, napromienienie okolicy szyi;
• wtórna – skutek niedoboru bądź braku wydzielania TSH spowodowanego niedoczynnością przysadki;
• trzeciorzędowa – skutek braku lub niedoboru tyreoliberyny (TRH) – hormonu wydzielanego przez podwzgórze, spowodowanego jego uszkodzeniem.

Niedoczynność tarczycy – przyczyny

• choroba Hashimoto – czyli przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Choroba wywołana produkowaniem własnych przeciwciał, które powoli niszczą miąższ tarczycy i uniemożliwiają produkcję wystarczającej ilości hormonów;
• stan po operacyjnym usunięciu tarczycy – z powodu nadczynności tarczycy czy raka tarczycy;
• stan po leczeniu jodem promieniotwórczym – leczenie jodem przeprowadza się najczęściej z powodu choroby Gravesa i Basedowa i wola guzkowego nadczynnego.

Czym jest śpiączka hipometaboliczna?

Stan zagrożenia życia w przebiegu nieleczonej, skrajnie ciężkiej niedoczynności tarczycy może być wywołany przez chorobę współistniejącą, np. sepsę. W takim przypadku występuje hipotermia (< 30°C, nawet do 24°C), a także znaczne zwolnienie czynności serca, niskie ciśnienie tętnicze, niedotlenienie, hipoglikemia, niski poziom sodu z objawami zatrucia wodnego, obrzęki, otępienie lub śpiączka oraz wstrząs. Dodatkowo napięcie mięśniowe jest zmniejszone, mogą wystąpić drgawki; odruchy ścięgniste są osłabione.

Mogą występować objawy chorób współistniejących (np. zapalenia płuc lub innych zakażeń, świeżego zawału serca, krwawienia z przewodu pokarmowego), które przyczyniły się do rozwoju śpiączki; czynnikiem wywołującym może być również przyjęcie niektórych leków (np. amiodaronu, litu, barbituranów).

Niedoczynność tarczycy – diagnostyka

W przypadku zauważenia u siebie powyższych objawów warto skonsultować się z lekarzem, który na podstawie wywiadu i badania określi prawdopodobieństwo niedoczynności tarczycy i może skierować na badania dodatkowe. Podstawowym badaniem jest oznaczenie TSH. Jeżeli będzie nieprawidłowe, warto oznaczyć FT4 – tyroksynę.

Niedoczynność tarczycy rozpoznaje się na podstawie podwyższonego stężenia TSH oraz obniżonego stężenia FT4. Jeżeli zachodzi podejrzenie choroby Hashimoto można wykonać badania dodatkowe: oznaczenie stężeń przeciwciał przeciwtarczycowych w surowicy, a zwłaszcza przeciwciał przeciwko tyreoperoksydazie (anty-TPO) lub przeciwko tyreoglobulinie (anty-TG).

Niedoczynność tarczycy – jakie badania?

• stężenie cholesterolu całkowitego i LDL oraz triglicerydów (może wystąpić zwiększenie ich stężeń),
• występowanie niedokrwistości,
• poziom sodu i wapnia (niekiedy występuje obniżony poziom sodu i nieznacznie podwyższony poziom wapnia).

Badania obrazowe w rozpoznaniu niedoczynności tarczycy

Lekarz może skierować również na badania obrazowe w zależności od stopnia zaawansowania choroby:

• USG tarczycy – obraz zależy od przyczyny niedoczynności tarczycy (gruczoł może być mały, prawidłowej wielkości lub powiększony, o niejednorodnym echogramie lub mogą występować ogniska o zmienionej gęstości akustycznej);
• USG jamy brzusznej – w zaawansowanej chorobie płyn w jamie otrzewnej;
• RTG klatki piersiowej – w zaawansowanej chorobie płyn w jamie opłucnej, powiększenie sylwetki serca;
• scyntygrafia tarczycy – jodochwytność zmniejszona lub prawidłowa.

Leczenie niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy leczy się przyjmując regularnie brakujące hormony tarczycy. Wykorzystywana w tym celu lewotyroksyna produkowana syntetycznie jest identyczna i ma takie samo działanie jak hormon wytwarzany w tarczycy.

Monitorowanie leczenia

Stężenie TSH należy oznaczyć nie wcześniej niż 4 do 6 tyg. po ostatniej zmianie dawkowania tyroksyny.

Zwiększenie ustalonej wcześniej dawki substytucyjnej (pod kontrolą TSH) może być konieczne w przypadkach:

• zaburzeń wchłaniania lewotyroksyny podawanej doustnie np. z powodu stanu zapalnego błony śluzowej przewodu pokarmowego;
• konieczności równoczesnego stosowania leków ograniczających wchłanianie lewotyroksyny np. cholestyraminy, preparatów glinu, wapnia, związków żelaza z zachowaniem kilkugodzinnego odstępu pomiędzy podaniem tych leków;
• rozpoczęcia stosowania preparatów zawierających
• estrogeny (np. doustnych środków antykoncepcyjnych).

Materiał nie stanowi i nie zastąpi porady lekarskiej.