fbpx

Wpisz aby wyszukać

Udostępnij

Znaczna liczba pacjentów, którzy przeszli COVID-19, skarży się na dolegliwości utrzymujące się przez długi czas po wyleczeniu zakażenia. Liczne przewlekłe konsekwencje zdrowotne określane jako „zespół post-COVID-19” u ozdrowieńców po zakażeniu SARS-CoV-2/COVID-19 stają się istotnym problemem systemu opieki zdrowotnej. Bardzo prawdopodobne, że nawet po opanowaniu epidemii z problemem przewlekłych konsekwencji zakażenia SARS-CoV-2 będziemy zmagać się przez długi czas. Jedna z definicji opisuje zespół post-COVID-19 jako dolegliwości i objawy, które rozwijają się w trakcie lub po COVID-19 i trwają ponad 12 tygodni oraz nie wynikają z innego rozpoznania.

Zespół POST-COVID-19, czyli powikłania po koronawirusie

Spis treści:

  1. Powikłania po koronawirusie (zespół POST-COVID-19) – objawy
  2. Uszkodzenie wątroby po COVID-19
  3. Jakie badania po koronawirusie warto wykonać?
  4. Gdzie się zgłosić po przebytym zakażeniu?
  5. Czy zespół POST-COVID-19 można wyleczyć?
  6. Dziecięcy zespół pocovidowy (PIMS)

Wirus zakaża liczne komórki organizmu, nie ograniczając się tylko do komórek nabłonkowych górnych i dolnych dróg oddechowych. Wśród nich wyróżniamy komórki jelita cienkiego i grubego, komórki mięśnia sercowego oraz mięśni naczyń krwionośnych. Dlatego też obserwujemy bogatą listę objawów związanych z infekcją SARS-CoV-2.

Powikłania po koronawirusie (zespół POST-COVID-19) – objawy

Większość pacjentów po przechorowaniu COVID-19 wraca do zdrowia i normalnej aktywności. Jednak u niektórych osób, zwłaszcza tych, u których infekcja miała ciężki przebieg, objawy mogą utrzymywać się przez tygodnie, a nawet miesiące.

Najczęściej zgłaszane objawy to:

  • duszność,
  • uporczywy kaszel,
  • ból w klatce piersiowej,
  • obniżenie tolerancji wysiłku,
  • spowolnienie procesów poznawczych,
  • trudności z myśleniem i koncentracją (czasami określane jako „mgła mózgowa”),
  • stan chronicznego zmęczenia,
  • utrata węchu i zaburzenia smaku,
  • migreny i zawroty głowy,
  • ból stawów,
  • nawracająca gorączka,
  • kołatanie serca.

Przechorowanie wiążę się również ze zwiększonym ryzykiem występowania incydentów zakrzepowo-zatorowych.

Wpływ zakażenia na układ odpornościowy, oddechowy i krwionośny

Podejrzewa się, że zakażenie SARS-CoV-2 może powodować długotrwałe zmiany w układzie odpornościowym w niektórych narządach, zwłaszcza w płucach. W zależności od ciężkości przebiegu zmiany w układzie oddechowym mogą być nawet nieodwracalne. Niestety to samo może tyczyć się objawów ze strony układu krwionośnego. Najnowsze doniesienia wiążą nieprawidłowości w układzie krwionośnym z zaburzeniami erekcji. Pojawiają się też przypadki kobiet, które po przebyciu COVID-19 doświadczają zmian cyklu miesiączkowego, w tym zwiększonej intensywności krwawienia oraz wyjątkowego nasilenia objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego.

Uszkodzenie wątroby po COVID-19

Do typowych cech zakażenia koronawirusem należy także uszkodzenie wątroby. Nie jest ono jednak tak nagłośnione medialnie i zauważalne na pierwszy rzut oka jak pozostałe objawy. Natomiast dotyczy ok. 60% zakażonych pacjentów. Obecnie nie jest jasne, czy koronawirus może powodować trwałe następstwa hepatologiczne. Wydaje się, że większość uszkodzeń wątroby przemija w okresie około 3 miesięcy, ale należy pamiętać, że COVID-19 może prowadzić do zagrażających życiu zaostrzeń chorób tego organu.

Niemniej istotne są psychiczne następstwa COVID-19, wśród których obserwujemy zaburzenia lękowe, stresowe pourazowe, bezsenność, depresję czy chwiejność emocjonalną. Coraz więcej pacjentów po przejściu COVID-19 zgłasza również wypadanie włosów jako długo utrzymujący się skutek choroby.

Kto jest narażony na powikłania po koronawirusie?

Osoby najbardziej narażone na wystąpienie zespołu post-COVID-19 to dorośli w wieku powyżej 50 lat, osoby, które doświadczyły ciężkiego przebiegu COVID-19, osoby z problemami krążeniowo-oddechowymi, nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą lub nadwagą. Należy jednak podkreślić, że nawet ozdrowieńcy po łagodnym przebiegu choroby mogą doświadczać przewlekłych niedogodności. Przyczyna utrzymujących się objawów jest nieznana, ale prawdopodobnie obejmuje kilka różnych mechanizmów patofizjologicznych, w tym reakcję zapalną z komponentą zapalenia naczyń.

Jakie badania po koronawirusie warto wykonać?

W związku z tym, że wirus atakuje wiele różnych układów w naszym organizmie – konieczne może być wykonanie całej serii badań, by upewnić się, w jakim stanie jest każdy z nich.

W odniesieniu do układu oddechowego decyzja o badaniach kontrolnych po ustąpieniu ostrej fazy choroby powinna zależeć od wieku, ciężkości przebytej choroby, chorób współistniejących i obecnego stanu pacjenta. Badania obrazowe nie są wymagane u chorych aktualnie bezobjawowych, u których nie opisywano zmian w badaniach podczas ostrej fazy choroby. Jednak w przypadku obserwacji wcześniej takich zmian lub wystąpienia jakichkolwiek nowych objawów świadczących o zajęciu układu oddechowego – badanie kontrolne należy wykonać nie wcześniej niż 3 miesiące po ostrym etapie choroby.

Liczne dane statystyczne wskazujące na ozdrowieńców z upośledzeniem zdolności dyfuzyjnej płuc, upośledzoną spirometrią, zmniejszeniem całkowitej ilości powietrza w płucach sugerują, aby wykonać badania w tych kierunkach. Obniżoną ocenę tolerancji wysiłku uzyskuje się w teście sześciominutowego chodu. Jego celem jest ocena maksymalnego dystansu, jaki chory może pokonać w ciągu 6 minut, samemu dobierając sobie tempo marszu.

Badania dotyczące układu krwionośnego

W zakresie układu krwionośnego zalecane do wykonania badania to m.in badania laboratoryjne – morfologia krwi obwodowej, poziom elektrolitów, markery uszkodzenia mięśnia sercowego. Pomocne jest również badanie EKG spoczynkowe lub 24-godzinne monitorowanie EKG metodą Holtera. Rezonans magnetyczny serca pomaga wykazać obecny lub przebyty proces zapalny.

Uszkodzenie wątroby występujące u większości chorych z COVID-19 wymaga oceny aktywności enzymów wątrobowych, funkcji wątroby, wykluczenia zakażenia HBV, HCV, marskości wątroby.

Zaburzenia neurologiczne i psychiczne również wymagają diagnostyki za pomocą rutynowo stosowanych badań w tych dziedzinach medycyny.

Gdzie się zgłosić po przebytym zakażeniu?

Badania kontrolne po przebytym COVID-19 w przypadku starszych osób z chorobami współistniejącymi powinny odbyć się w ciągu
3 tygodni. Osoby, u których konieczna była hospitalizacja, powinny przejść kontrolę w ciągu 7–21 dni od wypisu ze szpitala. Pacjenci z długo utrzymującymi się ciężkimi objawami schorzenia powinni zostać przekazani do ośrodka wyspecjalizowanego w opiece nad chorymi po COVID-19. Coraz więcej takich ośrodków powstaje w całym kraju. Oferują one wymienione w poprzednim rozdziale badania, a także w zależności od potrzeb: pomoc rehabilitanta, psychologa, dietetyka, pracownika socjalnego. Skierowanie do takiej jednostki może wystawić każdy lekarz ubezpieczenia zdrowotnego.

Uruchomiony został również program rehabilitacji dla osób, które przechorowały COVID-19, a wymagają wsparcia w problemach z wydolnością fizyczną i oddechową. Aktualną listę placówek można znaleźć na stronach Narodowego Funduszu Zdrowia. Wszystko to pokazuje, jak dużym obciążeniem dla systemu opieki zdrowotnej mogą dopiero się stać powikłania po pandemii koronawirusa.

Czy zespół POST-COVID-19 można wyleczyć?

Zespół POST-COVID-19, czyli powikłania po koronawirusie

Niestety, na większość pytań w kwestii leczenia długofalowych skutków utrzymujących się po przechorowaniu koronawirusa nie ma jeszcze jednoznacznych i pewnych odpowiedzi, ponieważ zagadnienie to jest bardzo świeże i wymaga dalszego, ciągłego badania. Dotychczas nie opracowano algorytmów postępowania terapeutycznego przeznaczonych dla pacjentów z powikłaniami po COVID-19. Leczenie jest identyczne z tym stosowanym u pacjentów bez choroby koronawirusowej w wywiadzie.
W przypadku np. spadku wydolności oddechowej, duszności pomocne jest włączenie do terapii leków sterydowych. Leczenie przewlekłego kaszlu rozpoczyna się od leków dostępnych bez recepty, a kontynuować je można za pomocą wziewnych glikokortykosteroidów i leków rozkurczających oskrzela. U chorych ze stwierdzonymi zaburzeniami rytmu serca należy zastosować leki przeciwarytmiczne. Zaburzenia pracy mięśnia sercowego wymagać mogą zastosowania całej gamy leków kardiologicznych. Dodatkowo we wszystkich powikłaniach stosuje się leczenie objawowe zależne od zgłaszanych symptomów.

Wielu lekarzy trzyma się tego, że poprawę można uzyskać poprzez fizjoterapię, rehabilitację oddechową, redukcję stresu i wypoczynek. Tyczy się to zwłaszcza pacjentów ze znacznym upośledzeniem funkcji oddechowych, przewlekłym zmęczeniem. Rehabilitacja pulmonologiczna przerywa błędne koło, które powstaje w wyniku ograniczenia aktywności fizycznej i następującego spadku tolerancji na jakikolwiek wysiłek.
Na świadczenia rehabilitacyjne pacjenci kierowani są z reguły po 30 dniach od wyzdrowienia. Faworyzowane są kilkutygodniowe programy rehabilitacyjne w formie stacjonarnej, ale na popularności w ostatnich tygodniach zyskują również nowatorskie formuły w wersji online.

Dziecięcy zespół pocovidowy (PIMS)

Dzieci rzadziej niż dorośli zarażają się COVID-19, a jeśli zachorują – choroba często przebiega bezobjawowo lub łagodnie. Jednak może pojawiać się u nich zespół objawów po przejściu COVID-19, który czasami prowadzi do ciężkich powikłań. Komplikacja po przebytym COVID-19 to wieloukładowy zespół zapalny nazywany PIMS. Jest to jednostka chorobowa opisana po raz pierwszy w maju 2020 r. Powodem jest reakcja immunologiczna na COVID-19 pojawiająca się po kilku tygodniach od zakażenia. Nie ma tu znaczenia, czy zakażenie przeszło objawowo czy bezobjawowo.

Na podstawie danych amerykańskich można wnioskować, że PIMS rozwija się u ok. 1/1000 dzieci zakażonych SARS-CoV-2.
Choroba przypomina infekcję, nie jest jednak zakaźna.

Objawy PIMS to:

  • gorączka,
  • ból brzucha,
  • biegunka,
  • wymioty, wysypka,
  • zapalenie spojówek,
  • czerwone spierzchnięte usta,
  • zmiany na języku w charakterze krostek,
  • obrzęk dłoni i stóp,
  • powiększone węzły chłonne,
  • ból głowy,
  • apatia,
  • drażliwość.

Mniej typowe dla infekcji wirusowych objawy to :

  • niedociśnienie,
  • cechy zapalenia mięśnia sercowego,
  • tętniaki tętnic wieńcowych,
  • zaburzenia rytmu serca,
  • bezmocz.

Kolejne objawy PIMS pojawiają się stopniowo i w pierwszych dniach zazwyczaj dominują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego. Nie ma jednoznacznego testu, który pozwala zdiagnozować PIMS.

W rozpoznaniu choroby pomocne jest jednak stwierdzenie kilku nieprawidłowości w badaniu krwi:

  • bardzo wysoki wskaźnik stanu zapalnego – CRP – zazwyczaj powyżej 100 mg/l,
  • nieznaczna niedokrwistość,
  • limfopenia,
  • hipoalbuminemia,
  • hiponatremia,
  • wysokie stężenia markerów uszkodzenia serca.

O ile COVID-19 o łagodnym przebiegu może być leczony w domu pod opieką lekarza, o tyle każde dziecko, u którego istnieje podejrzenie PIMS, powinno być kierowane do szpitala. Wynika to z dwóch powodów:

  • stan zdrowia dziecka może się gwałtownie pogorszyć (następuje zazwyczaj po około 5–6 dniach gorączki);
  • mogą pojawić się groźne powikłania, np. tętniaki naczyń wieńcowych serca – zarówno na początku choroby, jak i po kilku tygodniach.

Skuteczne leczenie podjęte w odpowiednim czasie pozwala u przeważającej części pacjentów wrócić do pełni zdrowia w ciągu kilku dni. W populacji amerykańskiej, z której do tej pory dostępnych jest najwięcej danych, śmiertelność pomimo leczenia wynosi 1,5–2%. Niestety do najczęstszych trwałych powikłań należą tętniaki tętnic wieńcowych.

Materiał nie stanowi i nie zastąpi porady lekarskiej.


Tagi::

Być może spodoba Ci się